De Kleiacademie

Opleidingscentrum voor keramiek

Wat is Klei

Klei is een materiaal dat voor de Nederlander direct voor handen is. Het is goedkoop en na verhitting te gebruiken in vele vormen. Niet voor niets komen architecten en andere vormgevers steeds terug bij het kleigebakken product. Een harde strakke strengperssteen versterkt de vormgeving en een zachte handvorm de akoestiek en het leefgenot. In ieder goed vormgegeven huis staat wel een terracotta pot.

Het mooie van klei is dat het plastisch is. Je kunt het vormen, je kunt het gieten als een vloeistof, je kunt het eindeloos drogen en weer nat maken. Je kunt het kleuren met natuurlijke kleurstoffen. Na het bakken, kun je de scherf waterdicht maken, sommige kleien zijn waterdicht, (porselein) Het heeft een zeer hoge smelttemperatuur waardoor het hittebestendig is en goed gebruikt kan worden als isolator of pakking. Als bouwproduct is het duurzaam en wordt het minder snel vuil dan andere producten zoals kunststof en marmer. Het is een drager van historie en oude geschriften. Als je het vermaalt dient het als veldbedekking voor tennisbanen. Het heeft akoestische kwaliteiten. Het is slijtvast. Er zijn ook groepen mensen die denken dat klei medicinale werking heeft of therapeutische. En dan is er het aspect van aarde, vuur en water dat al door Plinius, Romeins geschiedschrijver in 500 na het begin van de jaartelling werd beschreven.

Een paragraaf die eigenlijk iedere pottenbakker en keramist zou moeten lezen. Kortom klei is een fantastisch materiaal waarmee de Kleiacademie veel mensen in aanraking wil brengen.

Een omschrijving

Net als grind en zand bestaan klei en leem voornamelijk uit korrelig afbraakmateriaal van gesteenten. Leem bestaat uit grotere deeltjes dan klei. Klei bestaat voor een groot deel uit lutum. Het is zeer rijk aan plaatvormige kleimaterialen. De grofkeramische industrie gebruikt klei voor de productie van bakstenen en dakpannen, terwijl de fijnkeramische industrie er gebruiks keramiek en sanitair van maakt. Verder vindt klei een toepassing in het ophogen en het onderhouden van dijken. Klei komt voor in drie kwaliteiten. Aardewerkklei die nagenoeg aan het aardoppervlak wordt gevonden. Deze klei is na verhitting poreus en vaak rood, geel of blauwpaars gekleurd. De kleuring wordt veroorzaakt door sporen metaal in de klei. Meestal ijzer en mangaan. Steengoedklei is een klei die volledig dicht sintert, na verhitting waardoor hij van zichzelf waterdicht is. Deze klei wordt veel gebruikt voor gebruikskeramiek en siervoorwerpen. Porselein is afkomstig van kaolien. Een grondstof die zuiver wit is en wordt gedolven. De meeste vindplaatsen zijn in Azië maar in Europa is er o.a. één in Limoges, Frankrijk. Porselein dat bestaat uit kaolien, kwarts en witte veldspaat, is een zuiver witte klei die na het bakken een glasachtige structuur krijgt, waardoor hij in sommige gevallen doorschijnend wordt.

klei-afgraving

Het laagpakket van Gieten ‘keileem’ © TNO-NITG

Klei en leem zijn mengsels van silt, klei en zand. Vaak bevatten leem en klei ook schelpen en humus of hout. Buiten eventuele grindcomponenten en organische stof bevat klei minimaal 8 procent lutum en maximaal 75 procent leem (silt). Leem mag hooguit 50 procent zand en 25 procent lutum bevatten. De kwaliteit van grof- en fijnkeramische producten hangt sterk af van de mineralogische en chemische samenstelling van de klei. Verder zijn de hoedanigheid van het kleimengsel en de aard en hoeveelheid van de bijmengsels daarop van invloed. Die hangen weer samen met de manier waarop de klei is afgezet en uit welk gebied het komt. In zeeklei bijvoorbeeld overheersen de kleimineralen illiet en smectiet. Kaoliniet-rijke klei is plastisch en meestal zeer geschikt voor de productie van porselein.

Voorkomen in de Nederlandse ondergrond
klei-leem-kaart-nederland_2

Klei en leem komen op veel plaatsen ondiep in de Nederlandse ondergrond voor. Oudere, bijzonder dikke kleipakketten uit het Tertiair (65 tot 2,6 miljoen jaar geleden) liggen dicht aan de oppervlakte in het uiterste oosten en zuidoosten van ons land. Naar het westen en noorden toe hellen ze naar grotere diepten weg. Pleistocene kleipakketten zijn in ons land meestal dunner dan Tertiaire. In tegenstelling tot mariene Tertiaire kleilagen, zijn de Pleistocene kleien in de Nederlandse ondergrond meestal door rivieren afgezet. In het noorden vinden we vrij lokale voorkomens van dikke, Pleistocene kleipakketten als opvulling van geulvormige dalen. Deze kleien staan bekend als potklei. Ze vertonen een extreem hoog percentage lutum, dat kan oplopen tot negentig procent. In het midden van het land bevinden zich lokaal ook dikke kleipakketten van Laat-Pleistocene ouderdom. Deze zijn dungelaagd en worden afgewisseld door fijne zand- en siltlaagjes. Ze zijn het eindproduct van afsmeltende ijskappen n glaciale bekkens en staan bekend als glaciale bekkenklei.
Bron TNO NCW

Kleisoorten die de Kleiacademie gebruikt:

De belangrijkste klei de we gebruiken is een witte, na het bakken zacht beige klei die afkomstig is uit het Westerwald bij Koblenz (D) Daar bevindt zich een groot klei wingebied waar de grondstoffen vandaan komen die in onze klei gebruikt worden. Onze draaiklei is de Creaton 254 een zeer betrouwbare klei die 10 % zeer fijn schervenmeel bevat waardoor de klei bij hoge temperatuur niet of nauwelijks vervormd. Onze handvormklei bestaat uit dezelfde grondstoffen als de draaiklei, echter daaraan is 40 % schervenmeel toegevoegd, waardoor hij geschikt is voor zowel monumentaal werk als Rakustoken. Het schervenmeel maakt dat de klei goed tegen temperatuur-wisselingen kan en dat hij geschikt is voor het maken van grillige vormen. Deze klei is de Creaton 468. Soms werken we met Franse Gres klei. Een heel plastische klei zonder schervenmeel die heel lekker draait. Voor het bakken is hij zwart. Na het bakken zalmkleurig. Soms bevat Gres sporen van Pyriet, hetgeen zwarte pikkels in de klei geeft. De gietkleisoort die we gebruiken is SVSZ poederklei versterkt met 5 % kwarts en 5 % kaolien. We maken onze gietklei zelf aan.

Bewaren

Bewaren

Bewaren

Bewaren

Posted in Klei 8 years, 5 months ago at 11:05.

Add a comment